Wykład gościnny benshi (narratora filmowego) Kataoki Ichirō pt. "Kino nieme i narracja filmowa w Japonii"

Wydział Kultury Japonii PJATK zaprasza na gościnny wykład benshi (narratora filmowego) Kataoki Ichirō pt. "Kino nieme i narracja filmowa w Japonii". Wykład gościnny odbędzie się w ramach zajęć "Audiowizualność w kulturze 2", prowadzonych przez dr Jakuba Karpoluka.

Kiedy? 23.04 (czwartek), godz. 9:45

Gdzie? PJATK, ul. Koszykowa 86, sala 110 A, bud. A

 

1.Orochi.rez.Futagawa.Buntaro.Japonia.1925

Orochi, reżyser: Futagawa Buntarō, Japonia 1925 r.


W Japonii, w okresie rozwoju kina niemego (1896-1935) powstała unikatowa sztuka wokalnej narracji eiga setsumei – “wyjaśnień filmowych”, prezentowana przez katsuben (jap. katsudō shashin benshi – mistrzów mowy komentujących ruchome obrazy) – narratorów kinowych, określanych także jako benshi – mistrzowie mowy. Wczesne kino nie było więc bynajmniej nieme. Sama idea narratora została w Japonii wywiedziona po części z widowisk tradycyjnych. Przede wszystkim z różnych gatunków wokalnej narracji, takich jak: głównie komiczna rakugo i epicka kōdan oraz z gatunku narracji gidayū bushi, obecnego w lalkowym teatrze bunraku. Benshi byli niezbędni dla funkcjonowania kina, ponieważ to dzięki nim film zyskiwał wymiar dźwiękowy. Tego oczekiwali widzowie przyzwyczajeni do podobnej formy widowiska w teatrze.

Benshi pełnił trzy rodzaje funkcji. Po pierwsze był narratorem opowieści filmowej i odgrywał dialogi postaci. Kiedy wyświetlano filmy zagraniczne, tłumaczył napisy, które się w nich pojawiały. Mógł przy tym pozwolić sobie na dużą swobodę w ich interpretacji. Po drugie analizował i interpretował obraz filmowy i wypowiadał wszelkiego typu komentarze. Było to niezbędne w przypadku wyświetlania filmów zagranicznych. Narrator musiał wytłumaczyć widowni wszelkie zachodnie realia. Zdarzało się często, że jego interpretacja była wyraźnie rozbieżna z intencjami filmowców i zamierzoną przez nich wymową filmu. Film był dla narratora otwartym tekstem, któremu należało nadać własną interpretację. Narratorów można więc zaliczyć do grona autorów filmów. Wreszcie po trzecie benshi reprezentował publiczność. Stał na czele społeczności widzów kinowych, był jej przewodnikiem w skomplikowanej przestrzeni filmu, rozciągał swój punkt widzenia na inne osoby.

Tak więc projekcje filmowe w Japonii, aż do połowy lat 30., tworzyły dwie ścieżki narracyjne, dwa w pewnym sensie niezależne elementy. Jednym była projekcja ruchomych obrazów, a drugim wokalna narracja, którą zajmował się benshi. Było to dalekie od modelu mechanicznie powtarzalnego seansu filmowego, który obowiązuje powszechnie dzisiaj na całym świecie. Narrator zasługiwał w oczach widzów na podziw co najmniej równy temu, jaki był przypisany substratowi wizualnemu widowiska.

Narracja filmowa jest ciągle żywym gatunkiem. Za najwybitniejszą pośród grona współczesnych benshi uchodzi Sawato Midori, uczennica słynnego narratora Matsudy Shunsuiego (1925-1987). Popularnością cieszą się także seanse z udziałem grona jej uczniów, m.in. Kataoki Ichirō i Sakamoto Raiko. Seanse z udziałem benshi są regularnie organizowane przez studio filmowe Matsuda i działające, od z górą pięćdziesięciu lat, Towarzystwo Przyjaciół Kina Niemego.

 

2.Benshinarrator filmowy Kataoka.Ichiro

 Benshi (narrator filmowy) Kataoka Ichirō.