fbpx
Jak złość łączy się ze wstydem

Jak złość łączy się ze wstydem

There is no translation available.

Zastanawialiście się kiedyś czy Wasza złość jest reakcją na inną emocję, która pod złością się kryje? Kiedy jesteśmy źli, wzrasta napięcie wewnątrz ciała, ciężko odwołać się do tego, co wydarza się w nas głęboko. Jeśli jednak zastanowimy się nad tym często okazuje się, że pod złością skrywa się...

Gniew.

Połączenie złości i wstydu jest bardzo częstym korelatem emocjonalnym. Jak jednak rozpoznać czy emocja, którą odczuwamy to wstyd a nie gniew? Bardzo ważne jest, abyśmy zastanowili się nad zdarzeniem, które mogło spowodować, że odczuwamy daną emocję, zauważyli zmiany fizjologiczne w ciele oraz przymusy pchające nas do działania. Co w takim razie może powodować złość? Jakie wydarzenia i sytuacje mogą ją wywołać? Zwróćcie uwagę na zdarzenia pobudzające dla gniewu:

  • zablokowanie osiągnięcia ważnego celu
  • atak lub groźby w stosunku do nas lub osoby, na której nam zależy
  • utrata władzy, szacunku lub statusu
  • niezgoda na czyjeś działania, słowa
  • niepowodzenie


Oraz absolutnie tak samo istotne zmiany zachodzące w ciele, towarzyszące odczuwaniu gniewu:

  • napięcie mięśni
  • zaciśnięte zęby
  • zaciśnięte pięści
  • rumieńce lub wypieki na twarzy
  • niemożność powstrzymania łez
  • pocenie się
  • „trzęsienie” się

Kiedy odczuwamy złość lub gniew, impuls pcha nas do zrobienia czegoś, aby rozładować napięcie w ciele. Jest to to istny przymus działania, który może wydać nam się niemożliwy do odroczenia lub zahamowania, a tak naprawdę nie mamy nawet czasu w reakcji aby o tym pomyśleć! Co więc robimy? Jak wyraża się nasz gniew? Najczęściej jest to fizyczne i werbalne atakowanie, głośne chodzenie, tupanie, trzaskanie drzwiami – wychodzenie, używanie wulgaryzmów, krytykowanie lub narzekanie, podniesiony ton w rozmowie. Czy tak samo jest ze wstydem? Chciałabym Wam pokazać jak bardzo te dwie emocje się ze sobą łączą!

 

Wstyd.

Co może spowodować wstyd? Jakie wydarzenia i sytuacje mogą wywołać tę jakże głęboko odczuwaną przez nas emocję? Do wstydu pobudza:

  • odrzucenie przez ludzi, na których nam zależy
  • zdrada przez osobę, którą kochamy
  • bycie krytykowanym publicznie lub przypomnienie sobie o tym
  • własne zachowanie, którego nie chcieliśmy
  • zachowanie innych, które nie jest zgodne z naszym systemem wartości
  • niepowodzenie
  • upokorzenie

Zwróćcie uwagę na wyboldowane przeze mnie słowo „przypomnienie”. To bardzo ważne. Samo wspomnienie, myśl o wydarzeniu, które miało miejsce w dalszej lub bliższej przeszłości może spowodować, że ponownie będziemy odczuwać wstyd, a co za tym idzie, wszelkie jego komponenty psychofizyczne. Jak czujemy wstyd w ciele?

  • ból w żołądku
  • poczucie lęku
  • kurczenie się, chęć zniknięcia
  • czerwienienie się, uczucie gorąca
  • zawroty głowy

Wstyd powoduje, że formą jego wyrazu jest unikanie osoby, której wyrządziliśmy krzywdę (nawet jeśli jest to krzywda rozumiana przez nas, a nie przez drugą osobę), wycofanie, zakrywanie twarzy, ciągłe przepraszanie za siebie, unikanie kontaktu wzrokowego, mówienie ściszonym głosem, atak, itp. Wstyd może mieć charakter adaptacyjny i motywować zachowania prospołeczne, jednak już wstyd, który ma charakter cechy u danej jednostki jest rozpatrywany jako mający negatywne skutki i związany z emocją gniewu i jej pochodnej, tj. zachowań agresywnych.

Dlaczego agresja łączy się ze wstydem? Potocznie wyobrażane są przez nas jako dwa odmienne bieguny!

Zobaczcie, że uczucie, jakim jest wstyd, może wywołać wściekłość związaną z upokorzeniem, a więc i formę defensywnej odpowiedzi na poczucie bezsilności i bycia gorszym. Zatrzymajcie się przy tym na chwilę i zobaczcie czy kiedykolwiek takie połączenie emocji było Wam bliskie? Ponadto, wstyd obejmuje również troskę o to, jak ktoś prezentuje się w oczach innych ludzi i w związku z tym przyczyny tej emocji można szukać w postrzeganym odrzuceniu przez innych, co w konsekwencji może skutkować obwinianiem innych i złością na nich. Chronienie obrazu siebie w swoich oczach, przerzucając winę na innych czy też dopuszczając się form gniewu, pozwala zawstydzonej osobie uzyskać poczucie kontroli i uwolnić się.

Oczywiście korelacje pomiędzy gniewem a wstydem doczekały się wielu szczegółowych badań, które potwierdziły zależność obydwu emocji. Jedno z nich obejmowało próbę studentów i studentek, więc po pierwsze – dało możliwość zestawienia wyników w oparciu o płeć, a po drugie – osoby badane były na tyle niespecyficzną grupą społeczną, inaczej niż to było w przypadku przestępców i przestępczyń, że wyniki mogły być w większym stopniu interpretowane jako ogólne zależności. Badanie potwierdziło wyniki uzyskiwane wcześniej przez innych badaczy, czyli pozytywną korelację między wstydem a gniewem jako cechą temperamentu, jednak okazało się, że podatność na wstyd była silniej związana z tendencją do odczuwania gniewu w reakcji na krytykę niż z gniewem temperamentalnym. Ciekawy może być też fakt, że różnica między wstydem a gniewem nie była modyfikowana przez płeć, natomiast zauważono istotną różnicę w odczuwanym przez kobiety wstydzie – zarówno ten mierzony sposobem zachowania w reakcji na bodziec, jak i deklarowany jako ogólna cecha osobowości, był wyższy, niż w przypadku mężczyzn.

Obserwacje.

Bardzo mocno zachęcam Was do obserwacji siebie i swoich emocji, zauważenia, czy pod odczuwanym gniewem nie kryje się wstyd. Możecie to zrobić stosując kilka pytań podczas obserwacji sytuacji/zdarzenia, które miało miejsce:

  • Jakie było zdarzenie pobudzające i jak zostało zinterpretowane?
  • Jaka emocja pojawiłaby się u większości ludzi w następstwie tej emocji?
  • Gdybym nie czuł/a poczucia winy lub wstydu z powodu niektórych emocji, to jakiej emocji doświadczyłbym/łabym po takim zdarzeniu pobudzającym?
  • Czy jest jakaś reakcja emocjonalna, której prawdopodobnie unikam?

Obserwacja siebie to ogromne pole zrozumienia naszych motywów i faktycznych uczuć, które się pojawiają i pchają nas do działania. Bardzo często próbujemy przykryć pierwotne emocje złością lub gniewem, ponieważ łatwiej je przysposobić i obronić się przed atakiem lub odkryciem tego, co nas krzywdzi i rani. Pamiętajcie jednak, że nie ma dobrych i złych emocji, wszystkie emocje są dobre, ponieważ są „po coś”, przynoszą nam wiedzę o nas samych, o innych i powodują rozwój. To bardzo cenna nauka, tak jak cenny jest każdy z Was.